جو بایدن، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده امریکا، در کتاب تازه خود نوشته است که خروج نیروهای امریکایی از افغانستان به معنای پایان توانایی واشنگتن برای انجام عملیات نظامی در این کشور نیست و امریکا همچنان میتواند تهدیدهای تروریستی را از خارج از مرزهای افغانستان هدف قرار دهد.
بایدن در کتاب خاطرات خود با عنوان «به من وعده بده، امریکا» (Promise Me, America) که روز سهشنبه، ۲۶ عقرب، منتشر شد، از تصمیمش برای پایاندادن به حضور نظامی بیستساله امریکا در افغانستان دفاع کرده است.
او توضیح داده است که راهبرد موسوم به «اقدام از فراسوی افق» به نیروهای امریکایی امکان میدهد بدون داشتن پایگاه و حضور دائمی نظامی در افغانستان، تهدیدهای احتمالی را شناسایی کرده و در صورت نیاز علیه آنها عملیات انجام دهند.
رئیسجمهور پیشین امریکا نوشته است که باور داشت واشنگتن میتواند همزمان با خروج از افغانستان، امکانات نظامی و استخباراتی خود را برای مقابله با تهدیدهای تازه حفظ کند.
به گفته بایدن، اگر تهدید تروریستی جدیدی در افغانستان شکل بگیرد، امریکا باید توانایی مداخله از خارج این کشور و خنثیکردن آن را داشته باشد.
بایدن: تهدیدهای تروریستی تنها به افغانستان محدود نبود
بایدن در کتاب خود استدلال کرده است که ماهیت تهدیدهای امنیتی علیه امریکا در دو دهه گذشته تغییر کرده و فعالیت گروههای افراطی دیگر به افغانستان محدود نمانده بود.
او معتقد است که ادامه حضور گسترده نیروهای امریکایی در افغانستان، منابع مالی و نظامی واشنگتن را درگیر جنگی طولانی کرده بود؛ در حالی که تهدیدهای جدید در نقاط مختلف جهان نیازمند توجه و امکانات بیشتری بودند.
به باور بایدن، امریکا میتوانست بدون ادامه جنگ زمینی در افغانستان، توانایی مقابله با گروههای تروریستی را حفظ کند.
او خروج نیروها را تغییر در شیوه مقابله با تهدیدهای امنیتی توصیف کرده، نه پایان نظارت امریکا بر تحولات افغانستان.
توافق دوحه و محدودشدن گزینههای واشنگتن
رئیسجمهور پیشین امریکا در بخش دیگری از خاطراتش، توافق دوحه میان دولت دونالد ترامپ و طالبان در فبروری ۲۰۲۰ را یکی از عوامل تأثیرگذار بر تصمیم دولت خود دانسته است.
بایدن نوشته است که دولت ترامپ شمار نیروهای امریکایی در افغانستان را از حدود ۱۳ هزار نفر به دو هزار و ۵۰۰ نفر کاهش داده و با توافق بر سر آزادی پنج هزار زندانی طالبان، موقعیت حکومت پیشین افغانستان را تضعیف کرده بود.
او همچنین یادآور شده است که حکومت افغانستان در مذاکرات اصلی منتهی به توافق دوحه حضور نداشت.
بایدن استدلال کرده است که ادامه حضور نیروهای امریکایی پس از زمان تعیینشده در توافق، میتوانست باعث ازسرگیری حملات طالبان علیه سربازان امریکا شود.
به گفته او، در چنین شرایطی واشنگتن احتمالاً ناچار میشد برای حفاظت از نیروهای باقیمانده، شمار بیشتری از سربازان خود را دوباره به افغانستان اعزام کند.
او در توضیح تصمیمش نوشته است که باقیماندن در افغانستان شاید از نظر سیاسی انتخاب کمخطرتری بود، اما به باور او، ادامه جنگ راهحل مناسبی برای آینده امریکا محسوب نمیشد.
تردید بایدن درباره آینده دموکراسی در افغانستان
یکی دیگر از موضوعاتی که بایدن در کتاب خود به آن پرداخته، ناکامی امریکا در ایجاد یک نظام سیاسی پایدار در افغانستان است.
او معتقد است که واشنگتن با وجود دو دهه حضور نظامی و مصرف میلیاردها دالر، نتوانست حکومتی با مشروعیت سیاسی گسترده و پایگاه اجتماعی نیرومند در افغانستان ایجاد کند.
بایدن در ارزیابی خود، اختلافهای قومی و قبیلهای و رقابتهای سیاسی را از عوامل تضعیف حکومت پیشین افغانستان دانسته و نوشته است که برگزاری انتخابات نیز نتوانسته بود به اندازه کافی اعتماد عمومی و مشروعیت سیاسی ایجاد کند.
این دیدگاه بخشی از ارزیابی شخصی بایدن درباره تجربه بیستساله امریکا در افغانستان است.
کشتهشدن رهبر القاعده در کابل پس از خروج امریکا
بایدن برای توضیح توانایی عملیات نظامی امریکا از خارج افغانستان، به راهبردی اشاره کرده است که پس از خروج نیروهای امریکایی نیز مورد استفاده قرار گرفت.
در جولای ۲۰۲۲، نزدیک به یک سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، ایمنالظواهری، رهبر وقت شبکه القاعده، در حمله هوایی امریکا در کابل کشته شد.
بایدن در آن زمان اعلام کرده بود که ایالات متحده اجازه نخواهد داد افغانستان بار دیگر به پناهگاه امن گروههای تروریستی تبدیل شود.
او اکنون نیز در کتاب خاطراتش تأکید میکند که پایان حضور زمینی امریکا در افغانستان نباید به معنای از دست رفتن توانایی این کشور برای مقابله با تهدیدهای تروریستی تلقی شود.
نیروهای امریکایی در آگست ۲۰۲۱، پس از حدود بیست سال حضور نظامی، افغانستان را ترک کردند. همزمان با خروج آنان، حکومت جمهوری اسلامی افغانستان فروپاشید و طالبان دوباره کنترل کشور را به دست گرفتند.
با وجود دفاع مکرر بایدن از تصمیم خروج، چگونگی اجرای این روند، سقوط سریع کابل و پیامدهای آن برای مردم افغانستان همچنان از موضوعات بحثبرانگیز سیاست خارجی دولت پیشین امریکا به شمار میرود.