همزمان با صدوهفتمین سالروز تأسیس موزیم ملی افغانستان، جولیان لیزلی، معمار و نویسندهای که نزدیک به چهار دهه در افغانستان فعالیت داشته است، میگوید که در جریان جنگهای داخلی کابل، شاهد غارت آثار تاریخی این موزیم توسط شماری از نیروهای مجاهدین بوده است.
موزیم ملی افغانستان در ۲۴ عقرب سال ۱۲۹۸ خورشیدی، برابر با ۱۵ نوامبر ۱۹۱۹ میلادی، بهگونه رسمی از سوی شاه امانالله خان افتتاح شد. این نهاد فرهنگی در بیش از یک قرن فعالیت خود، دورههای مختلفی را پشت سر گذاشته و بهویژه در جریان جنگهای داخلی دهه ۱۳۷۰ خورشیدی، بخشهایی از آثار ارزشمند آن غارت یا تخریب شده است.
جولیان لیزلی در گفتوگو با ضیا شهریار، خبرنگار بیبیسی، با یادآوری رویدادهای دوران جنگهای داخلی گفته است که در جریان درگیریهای شدید در منطقه دارالامان کابل، شماری از افراد وابسته به گروههای مجاهدین وارد موزیم ملی شده و آثار تاریخی آن را به غارت بردند.
او با اشاره به رویدادهای سالهای ۱۹۹۲ و ۱۹۹۳ میلادی تأکید کرده است که شخصاً شاهد غارت موزیم بوده است.
لیزلی گفته است: «موزیم را مجاهدین غارت کردند؛ این یک واقعیت است و من آنجا بودم.»
این معمار همچنین از دیدارهای مکرر خود با عبدالعلی مزاری، رهبر پیشین حزب وحدت اسلامی افغانستان، یاد کرده و گفته است که از او خواسته بود مانع ورود نیروهایش به موزیم و آسیبرسیدن به آثار تاریخی شود.
به گفته لیزلی، او و شماری دیگر از افراد تلاش کردند با نصب میلههای آهنی بر پنجرههای ساختمان موزیم، از ورود افراد و سرقت آثار تاریخی جلوگیری کنند.
این پژوهشگر میراث فرهنگی معتقد است که جنگهای طولانی و تخریب مجسمههای بودای بامیان توسط طالبان، بر شناخت جهانی از میراث فرهنگی افغانستان تأثیر گذاشته است.
او میگوید افغانستان دارای یکی از مهمترین گنجینههای تاریخی و فرهنگی منطقه است، اما ارزش واقعی این میراث در سایه دههها جنگ و بیثباتی کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
لیزلی نخستینبار در سال ۱۹۸۹ میلادی برای همکاری با سازمان ملل متحد به کابل آمد و از آن زمان تاکنون بارها به افغانستان سفر کرده است.
او علاوه بر نگارش کتابهایی درباره افغانستان، در سالهای اخیر در زمینه حفاظت، مرمت و بازسازی بناها و محوطههای تاریخی کشور نیز فعالیت داشته است.
این معمار در گفتوگوی خود بر ضرورت حفاظت از آثار تاریخی افغانستان تأکید کرده و نقش مردم را در پاسداری از میراث فرهنگی کشور مهم دانسته است.
موزیم ملی افغانستان که امروز ۱۰۷ سال از تأسیس آن میگذرد، از مهمترین نهادهای نگهداری آثار باستانی کشور به شمار میرود؛ نهادی که بخشهایی از مجموعه تاریخی آن در جریان جنگهای داخلی آسیب دید یا از کشور خارج شد.