حمدالله محب، مشاور پیشین امنیت ملی افغانستان، در کتاب تازه‌اش طالبان را «یتیم‌های جنگ» توصیف کرده و نوشته است که اعضای این گروه عمدتاً در مدارس دینی پاکستان پرورش یافته و از تنوع فرهنگی و سنت‌های دینی افغانستان فاصله گرفته‌اند.
محب در کتاب «سایه‌ها بر فراز کابل» که آن را با همکاری تام حسین نوشته، به پیشینه فکری طالبان و تأثیر چندین دهه جنگ بر شکل‌گیری دیدگاه‌های این گروه پرداخته است.
او استدلال می‌کند که طالبان، با وجود تأکید بر پاسداری از سنت‌ها، به لحاظ فکری یک جریان مدرن است که بخشی از ریشه‌های آن به مکتب دیوبندی در شبه‌قاره هند بازمی‌گردد.
به روایت محب، سال‌ها جنگ باعث شد بسیاری از اعضای طالبان از سنت‌های مذهبی افغانستان، از جمله تصوف، فاصله بگیرند. او از مولانای بلخ، خواجه عبدالله انصاری و رحمان بابا به‌عنوان نمونه‌هایی از میراث دینی و عرفانی منطقه یاد کرده است.
مشاور پیشین امنیت ملی همچنین دیدگاه مذهبی طالبان را آمیزه‌ای از برداشت‌های فقهی، تأثیرات وهابیت و محافظه‌کاری قبیله‌ای توصیف کرده و معتقد است که ساختار «امارت اسلامی» مورد نظر این گروه، برداشت خاص طالبان از الگوهای تاریخی حکومت اسلامی است.
محب در فصل دوازدهم کتاب خود با عنوان «اداره یک جمهوری»، تحولات چند دهه اخیر افغانستان را در چارچوب بحث گسترده‌تری درباره رابطه اسلام با سیاست، حکومت‌داری، مدرنیته و هویت بررسی کرده است.
او نوشته است که حکومت کمونیستی افغانستان در اواخر دهه ۱۹۷۰ میلادی، جریان‌های مذهبی را مانعی در برابر برنامه‌های خود می‌دید و بسیاری از فعالان و چهره‌های مذهبی در آن دوره بازداشت، شکنجه یا کشته شدند.
به نوشته محب، سرکوب جریان‌های مذهبی به گسترش گروه‌های اسلام‌گرا کمک کرد و برخی از این جریان‌ها از اندیشه‌های اخوان‌المسلمین تأثیر پذیرفتند. او میان این گروه‌ها و طالبان تفاوت قائل شده و نوشته است که جریان‌های اسلام‌گرای پیشین تلاش داشتند ارزش‌های اسلامی را با الگوهای جدید حکومت‌داری پیوند دهند.
محب سپس به ظهور طالبان در دهه ۱۹۹۰ پرداخته و برداشت این گروه از اسلام را متفاوت از جریان‌های سیاسی اسلام‌گرای پیش از آن ارزیابی کرده است.
بخش دیگری از کتاب به حضور ایالات متحده در افغانستان اختصاص یافته است. محب معتقد است که امریکا در کنار جنگ نظامی، با نبردی فکری و روایتی نیز روبه‌رو بود.
او با اشاره به سخنان شماری از فرماندهان نظامی امریکایی نوشته است که مقام‌های ایالات متحده در مقاطعی برای توضیح اهداف و سیاست‌های خود در افغانستان از مفاهیم و اصطلاحات مذهبی نیز استفاده می‌کردند.
کتاب «سایه‌ها بر فراز کابل» با عنوان فرعی «روایت یک مقام ارشد از سقوط جمهوری افغانستان»، رویدادها و تصمیم‌هایی را بررسی می‌کند که در نهایت به فروپاشی حکومت پیشین و بازگشت طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱ انجامید.
حمدالله محب در سال‌های پایانی حکومت اشرف غنی، مشاور امنیت ملی افغانستان و از مقام‌های ارشد حکومت پیشین بود. او در ۱۵ آگست ۲۰۲۱ هم‌زمان با سقوط کابل، همراه با اشرف غنی افغانستان را ترک کرد. نقش مقام‌های ارشد حکومت پیشین، از جمله محب، در رویدادهای منتهی به سقوط جمهوری همچنان موضوع بحث و ارزیابی‌های متفاوت است.
از روزنامه‌نگاری مستقل حمایت کنید
حمایت شما به ما کمک می‌کند تا به ارائه گزارش‌های دقیق و بی‌طرف ادامه دهیم و صدای کسانی را که اغلب نادیده گرفته می‌شوند، بلندتر کنیم.
