نویسنده: جهانزیب ویسا | فعال حقوق بشر
اعلام آغاز فعالیت استارلینک در تاجیکستان، برای بسیاری نشانهای از گسترش دسترسی به اینترنت آزاد در منطقه است. اما در حالیکه کشورهای همسایه گامهای تازهای بهسوی اتصال دیجیتال برمیدارند، افغانستان همچنان در تاریکیِ تحمیلشدهای فرو رفته است؛ تاریکیای که بیشترین قربانیان آن، زنان و دختران هستند.
امروز افغانستان یکی از معدود کشورهایی در جهان است که نیمی از جمعیت آن بهطور سیستماتیک از حق آموزش، کار و حضور اجتماعی محروم شدهاند. بیش از ۱۶۰۰ روز میشود که مکاتب متوسطه و دانشگاهها بهروی دختران بسته است. زنان از کار در نهادهای دولتی و بسیاری از بخشهای خصوصی منع شدهاند و حتی حق رفتوآمد، درمان و مشارکت اجتماعی آنان بهشدت محدود شده است. این وضعیت، نه یک بحران موقتی، بلکه یک آپارتاید جنسیتی نهادینهشده است.
در چنین شرایطی، اینترنت برای زنان افغانستان یک ابزار تفننی یا لوکس نیست. اینترنت، آخرین روزنهٔ ارتباط با جهان، آموزش، آگاهی و بقاست. برای هزاران دختر، آموزش آنلاین تنها راه ادامهٔ تحصیل است؛ راهی که آنها را از فرو رفتن کامل در انزوا نجات میدهد. با این حال، طالبان بارها و عمداً دست به قطع یا محدودسازی اینترنت زدهاند تا همین امکان اندک را نیز از زنان بگیرند.
در بسیاری از مناطق، بهویژه مناطق روستایی، دسترسی به سیمکارت، تلفن هوشمند و اینترنت پایدار تقریباً ناممکن است. خانوادهها تحت فشار امنیتی و اقتصادی قرار دارند و هرگونه استفادهٔ مستقل زنان از اینترنت میتواند با تهدید و مجازات همراه باشد. این یعنی حتی آموزش آنلاین نیز به امتیازی پرخطر تبدیل شده است.
من بهعنوان یک فعال حقوق بشر که از نزدیک وضعیت افغانستان را دنبال میکنم و در تماس مستقیم با زنان و دختران داخل کشور هستم، هر روز شاهد پیامدهای این محرومیت هستم. دخترانی که با امید و انگیزه، کلاسهای آنلاین را دنبال میکنند، اما با قطع اینترنت، ترس از شناسایی یا نبود دسترسی امن، ناچار به ترک آموزش میشوند. این فقط قطع ارتباط نیست؛ این قطع آینده است.
در چنین بستری، فناوریهایی مانند استارلینک میتوانند نقشی تعیینکننده ایفا کنند. اینترنت ماهوارهایِ مستقل میتواند دسترسی امنتر و پایدارتری برای زنانی فراهم کند که عمداً از زیرساختهای ارتباطی محروم شدهاند. استارلینک میتواند به ابزاری برای آموزش، توانمندسازی و حفظ کرامت انسانی زنان افغانستان تبدیل شود.
این یک بحث صرفاً فنی یا تجاری نیست؛ یک مسئلهٔ عمیقاً انسانی و اخلاقی است. شرکتهای فناوری جهانی، بهویژه آنهایی که خود را حامی آزادی اطلاعات و ارتباطات میدانند، نمیتوانند نسبت به محرومیت سیستماتیک زنان از اینترنت بیتفاوت بمانند. بیطرفی فناورانه در چنین شرایطی، عملاً به تداوم سرکوب کمک میکند.
از ایلان ماسک و شرکت استارلینک میخواهم که افغانستان را در اولویت قرار دهند و امکان دسترسی امن و مستقل به اینترنت را بهویژه برای زنان و دختران بهطور جدی بررسی و عملی سازند. این اقدام میتواند تفاوت میان خاموشی کامل و حفظ امید برای نسلی باشد که عمداً به حاشیه رانده شده است.
امروز، اینترنت برای زنان افغانستان نه یک انتخاب، بلکه یک حق حیاتی است. جهانی که به ارزشهای حقوق بشر باور دارد، نباید اجازه دهد این آخرین روزنهٔ امید نیز بسته شود.
