داوید تایسون، مامور بلند رتبه پیشین سازمان استخبارات ایالات متحده امریکا، در گفتوگو با روحیعقوبی گفته است که کشتهشدن احمدشاه مسعود برای تیم او یک «شوک بزرگ» بوده است.
به گفته تایسون، خبر ترور احمدشاه مسعود ضربه سنگینی بر همکارانش وارد کرد؛ زیرا آنان روابط نزدیک و همکاریهای گستردهای با مسعود و افراد نزدیک به او داشتند. او افزوده است که پس از آگاهی از مرگ مسعود، این نگرانی در میان تیم امریکایی شکل گرفت که ائتلاف شمال ممکن است از هم بپاشد.
احمدشاه مسعود در ۹ سپتامبر ۲۰۰۱، توسط دو مهاجم مراکشی که خود را خبرنگار معرفی کرده بودند، ترور شد. تنها دو روز پس از این رویداد، حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ در ایالات متحده امریکا رخ داد؛ حملاتی که مسیر تحولات سیاسی و نظامی افغانستان و جهان را بهگونه بنیادی تغییر داد.
مسعود فعالیتهای نظامی خود را از دهه ۱۹۷۰ میلادی با آغاز جهاد علیه نیروهای شوروی آغاز کرد و بهسرعت به یکی از چهرههای برجسته مقاومت تبدیل شد. او در کوهستانهای هندوکش علیه ارتش سرخ جنگید و دره پنجشیر را به نماد ایستادگی بدل ساخت. در دهه ۱۹۸۰میلادی، احمدشاه مسعود بهعنوان یکی از مهمترین فرماندهان ضد شوروی شناخته میشد و شش عملیات بزرگ ارتش سرخ برای تصرف پنجشیر را ناکام گذاشت.
پس از سقوط دولت دکتر نجیبالله در سال ۱۹۹۲، مسعود بهعنوان وزیر دفاع دولت اسلامی مجاهدین منصوب شد. اما افغانستان بهزودی وارد مرحلهای از جنگهای داخلی شد که پیامد آن کشتهشدن هزاران نفر و ویرانی گسترده، بهویژه در کابل، بود. با وجود پیروزی مجاهدین بر ارتش شوروی، آنان در ایجاد یک نظام باثبات و کارآمد ناکام ماندند و اختلافات داخلی، کشور را به بحران تازهای کشاند.
بسیاری از منتقدان بر این باورند که ناتوانی رهبران مجاهدین در تأمین صلح و ثبات، زمینهساز ادامه بیثباتی در افغانستان شد؛ وضعیتی که پیامدهای آن تا امروز نیز ادامه دارد.
