رحمتالله نبیل، رییس پیشین امنیت ملی افغانستان، در واکنش به اظهارات داکتر انوارالحق احدی در برنامه «دیدار با تاریخ»، نوشته است که سخنان او بیش از آنکه بازخوانی انتقادی تجربه دولت ملت در افغانستان باشد، تکرار یک روایت قدیمی و ایدئولوژیک وابسته به سنت فکری حزب «افغان ملت» است.
نبیل با اشاره به ارجاع مکرر داکتر احدی به یک مقاله مربوط به سال ۱۹۹۵، گفته است این موضوع نشان میدهد که این گفتمان در چند دهه گذشته تحول جدی نداشته، در حالی که افغانستان امروز از نظر اجتماعی، سیاسی و ژئوپولیتیکی با دهههای گذشته تفاوتهای بنیادین دارد و به باور او، نمیتوان این واقعیتهای پیچیده را با چارچوبهای فکری دهه نود توضیح داد.
رییس پیشین امنیت ملی افغانستان همچنین ادعای نمایندگی از «۹۰ درصد مردم افغانستان» را بیشتر یک شعار سیاسی دانسته و تأکید کرده است که در سیاست مدرن، اکثریت از طریق انتخابات، نظرسنجیهای معتبر و مستقل مشخص میشود، نه از راه خطابهها و ادعاهای غیرقابل سنجش. او اینگونه ادعاها را در بهترین حالت ابزار بسیج حزبی و در بدترین حالت تلاشی برای مصادره مفهوم ملت به نفع یک روایت خاص توصیف کرده است.
نبیل در عین حال هشدار داده که منتقدان این نوع روایتها نیز نباید به روایتهای افراطی، حذفگرایانه و تجزیهطلبانه روی بیاورند، زیرا به گفته او، این رویکردها تنها چرخه افراط و واکنش افراطی را تقویت کرده و فضای سیاسی و اجتماعی کشور را مسمومتر میسازد.
او با اشاره به تجربه تاریخ معاصر افغانستان گفته است هر پروژه سیاسی که بر انحصار هویت، زبان، ایدئولوژی یا روایت، بدون اجماع ملی، بنا شده، در نهایت به تمرکز قدرت، خشونت، خونریزی و فروپاشی اعتماد اجتماعی انجامیده است؛ چه این منطق از سوی طالبان باشد و چه از جانب جریانها و نخبههای سیاسی دیگر.
رحمتالله نبیل تأکید کرده است که افراطگرایی و حذفگرایی محدود به یک جریان خاص نیست و از جهات مختلف در فضای سیاسی افغانستان بازتولید شده است. به باور او، راه برونرفت از این بنبست، حرکت به سوی یک «قرارداد اجتماعی نوین و شهروندمحور» است؛ نظمی که در آن حقوق و فرصتها برای همه شهروندان برابر باشد و تنوع اجتماعی و فکری به رسمیت شناخته شود.
وی افزوده است که ملتسازی از مسیر حذف تفاوتها ممکن نیست، بلکه با مدیریت تفاوتها و تضمین برابری حقوق تحقق مییابد و هر ادعای برتری، حتی اگر با زبان دین، تاریخ یا فرهنگ بیان شود، در نهایت به زیان مردم تمام میشود.
نبیل در پایان، مسئولیت اصلی این تحول را متوجه نسل جوان دانسته و هشدار داده است که اگر جوانان نیز الگوهای فکری و سیاسی نسلهای پیشین را بازتولید کنند، امکان نقد، تغییر و تفاوت از میان خواهد رفت و آینده افغانستان همچنان در چرخه تکرار گذشته گرفتار خواهد ماند.
